Lịch sử triết học Ấn Độ – Thích Mãn Giác (TB 2024)

… Người Ấn Độ, đã từ ngàn xưa, họ ngạc nhiên đồng thời họ sống hòa đồng với thiên nhiên, họ cứ tưởng như mỗi một con người chứa một mảnh thiên nhiên vậy. Do dó, tôn giáo tính và triết lý tính bắt đầu xuất hiện bằng những hình ảnh thực thể của huyền thoại thiên nhiên, và một sớm, triết lý tính và tôn giáo tính chuyến thành khối: đó là lúc các tôn giáo và triết học Ấn Độ ra đời trong thời gian và không gian. Vào lúc này, mọi vật và mọi nỗi niềm tâm tư của nhân sinh sống theo một thứ tự mà các tư tưởng gia dùng một chữ thông thái để gọi: hệ thống.

Bao nhiêu là hệ thống tôn giáo và triết học Ấn Độ phát sinh và trưởng thành trong một khu vực địa dư to lớn của trái đất, dân tộc để thành hoa, thành lá, thành rừng sâu núi cao trên năm đại châu. Và một sớm, một trong những hệ thống tôn giáo và triết học lớn là Phật giáo chọn quỹ đạo để mở một lộ trình, gieo sức sống và triết học trên những nẻo đường xa lạ của vũ trụ nhân sinh. Một sự tình cờ của lịch sử đã tạo nên một sự tình cờ khác, để rồi khi đến đất Phù Tang thì dân tộc nơi đây đem cây cổ thụ Phật giáo trồng trên đất dân tộc tính: cõi trí thức và tinh thần đất nước vẽ một biên giới mới cho lý tính cùa con người. Một là Thần Đạo và một nữa là Thiền Tông…

Văn hóa Thiền là văn hóa phong phú bên trong, là văn hóa tạo sức mạnh trong các cõi tế vi của tâm hồn, không như những nền văn hóa khác của cõi trời Âu Mỹ có được bao nhiêu màu sắc thì đã trải ra bên ngoài của cõi nhân sinh bấy nhiêu .Thiền là sống, là linh động. Thiền là luồng như luồng gió, luồng sóng. Thiền gây một sức mạnh, khi lên thì lên vun vút, khi xuống thì xuống tận vực sâu thăm thẩm, nhưng khi phát hiện ra thì thiền lại lặng lẽ: đó là một chiếc lá, trời về chiều, nhẹ rơi trẽn mật hồ thu. Tôi yên lặng dừng lại; đó là một hơi gió đang thổi bỗng ngưng lại rồi phản vọng trên mặt nước làm làn nước lăn tăn, chỉ có thi giác của thi nhân mới đón được.

Một thực thể yếu tính về tôn giáo và triết học phát sinh từ Ấn Độ, phá cây cối và gai góc, vạch hướng đi muôn ngã, và một trong những ngã lớn đã qua đất Phù Tang, được nuôi nấng bằng sinh tố truyền thống và sinh tố dân tộc tính, tạo trưởng thành cho dân tộc của một chốn xa xôi trên dại dương, đang mỗi ngày, mỗi tháng, mỗi năm còn phải vận dụng hết sức sống để tranh đấu với những tai ương phát xuất từ hỏa diệm sơn vụt cháy, vụt nguội, vụt bừng lên, vụt lặng đi…

Trên dãi dất ấy, trên mảnh địa lý thế giới ấy, trên cõi sống phong phú ấy, cách đây khá lâu, có một tăng sinh mặc áo màu đất từ Việt Nam đến để tìm hướng trưởng thành: Thượng tọa Thích Mãn Giác. Trưởng thành trong một đại học Phù Tang, duy dưỡng bằng chất tôn giáo riêng có sẳn của cá nhân, phối hợp với chất Thiền giáo nơi đây để rồi, một sớm Thượng tọa giã từ Đông Kinh và Nhật Bản để về nước. Ngôn ngữ huyền hoại thì nói rằng như thế là Thượng tọa hạ sơn, ngôn ngữ hiện đại thì nói rằng như thế là Thượng tọa thành tài. Phật dạy: “Phật tại thế gian, bất ly thế gian giác”. Do dó, ngày nay ai cũng nghĩ rằng nhà tu hành không đắc đạo ngoài đời sống, nhà tu hành đắc đạo trong đời sống, cùng nó với nó…

Việc đầu tiên là Thượng tọa Thích Mãn Giác diễn giảng về triết học Đông phương ở Đại Học Văn Khoa Huế, và Triết học Ấn Độ ở Đại Học Văn Khoa Sài Gòn. Ngoài ra, hiện Thương tọa là khoa trưởng Phân khoa Phật học và Triết học Đông phương thuộc Viện Đại Học Vạn Hạnh.

Giờ đây, Thượng tọa đang cố gấng thực hiện hoài bão cùa mình. Hoài bão phụng sự cho đất nước trên lãnh vực văn hóa. Và đây, cuốn Lịch sử Triết học Ân Độ này của Thượng tọa là một phần trong khối sự nghiệp trí thức mà Thượng tọa đang xây dựng Tôi rất lấy làm hoan hỷ giới thiệu cuốn sách này đến toàn thể quý độc giả, đặc biệt là quý anh chị em sinh viên toàn quốc, và  hy vọng nó sẽ đóng góp vào kho tàng lịch sứ triết học nước nhà thêm phong phú.

Sài Gòn, giữa mùa hạ Đinh Mùi

Thích Minh Châu